Staphorst en zijn gerichten *

Commentaar:

Het volksgericht in Staphorst is een gevoelig onderwerp en het is lovenswaardig dat de schrijvers van Staphorst en zijn gerichten geprobeerd hebben meer begrip voor deze traditionele vorm van rechtspraak te kweken. Maar zijn ze daar in geslaagd?

Van den Bergh en zijn medeauteurs schrijven gedetailleerd over de manier waarop het systeem van eigenrecht in Staphorst functioneert: de ‘padjongens’ die het besluit van de gemeenschap uitvoerden, de regels en keuzes die bij een volksgericht komen kijken –op de kar door het dorp of een erenboog voor de deur– en de situaties waarin het werd toegepast: vrijwel altijd in gevallen van een zwanger meisje en een jongen die haar liet zitten of overspel of een vermoeden daartoe.

De gedetailleerde beschrijvingen van gevallen waarin het volksgericht in Staphorst werd toegepast zijn de moeite waard. De reconstructies van 23 gevallen zijn even schrijnend als fascinerend en lezen als een boeiende roman, compleet met levensechte personages (die vaak met naam en toenaam worden genoemd!) en een spannend plot. Het is de vraag of Staphorsters blij waren met de publicatie van deze gevalsbeschrijvingen, want de gemeenschap is klein en mensen kennen elkaar, ook al gaat het om een ver verleden.

De theoretische discussie van de schrijvers - of er bij een volksgericht sprake is van echt ‘recht’, in de westerse juridische betekenis van het woord, of dat er meer sprake is van een uitgebreide, zwaardere vorm van sociale controle en normering - is voor rechtsantropologen interessante materie. Voor de geïnteresseerde leek voert deze discussie te ver.

Het is bijzonder dat dergelijke systemen van eigenrecht in veel Europese landen tot ver in de negentiende eeuw voorkwamen. Net zoals in Staphorst ging het dan vaak om gevallen waarbij de trouwbelofte werd geschonden. Het lijkt erop dat het afdwingen van de trouwbelofte in de boerengemeenschappen zo belangrijk voor het voorbestaan van de gemeenschap was –een boer heeft immers kinderen als werknemers nodig– dat lokale rechtspraak het roer overnam, waar de officiële rechtspraak tekort schoot.

De verklaringen van het bestaan van het volksgericht door Van den Bergh e.a. snijden hout en zijn historisch en antropologisch verantwoord, maar of we er daarom begrip en sympathie voor moeten hebben zoals Van den Bergh pleit in zijn pleidooi voor vergaand cultuurrelativisme, is de vraag en in ieder geval een persoonlijke keuze die iedereen met zijn eigen geweten moet beantwoorden.

Wendelien Voogd

 

Correspondentieadres: Sous les Arbres | Postbus 32 | 7950 AA | Staphorst | +31 (0) 6 34 28 83 29 |
Bankrekening: 1531.50.998 | KVK: 08214883 | ANBI: 821324731
Copyright © 2010 Sous les Arbres - All rights reserved
Design: Pankra Code: Boersma Internet Twitter: Souslesarbres